Bók #12 ELDUR NIÐRI

Tengdamóðir mín lánaði mér bókina ELDUR NIÐRI sem er sjálfsævisaga Haraldar Sigurðssonar eldfjallafræðings. Ég átti satt að segja ekki von á að nenna að lesa þessa bók. Í einhverju tómarúmi milli bóka greip ég þó í hana og las hana svo á tveimur kvöldum.

---

Bókin er 332 síður. Prentuð á þykkan og fínan pappír. Kápan er ágæt og sýnir höfund í forgrunni í litríkri yfirhöfn en svarthvítt landslag í bakgrunni. Fallegar teikningar fylgja hverjum nýjum kafla.

---

Haraldur rekur viðburðaríka æfi sína. Hann elst upp á Stykkishólmi og í Reykjavík en stundar síðar nám í Bretlandi. Eftir doktorspróf í jarðfræði fær hann stöðu við háskóla í karabíska hafinu. Seinna verður hann prófessor við Rhode Island.

---

Haraldur skrifar skemmtilegan texta. Hann virðist koma nálægt hverju einasta áhugaverða eldgosi á seinni hluta 20.aldar. Hann gerir efnið áhugavert, jafnvel fyrir mann eins og mig sem kann ekkert í jarðfræði. Hins vegar botnaði ég ekki alltaf í fræðilegri textunum og hraðlas sumt efnið.

---

Haraldur er líka duglegur að klappa sjálfum sér á bakið og greinir skilmerkilega frá því hvaða greinar eftir sig hafa birst í -virtustu vísindatímaritum heims-, Nature og Science. Stundum lesum við líka um þvermóðskulega ritstjóra sem verða til þess að greinar þurfa að birtast í -síðri vísindatímaritum-.

---

Bókin hefði haft gott af smávegis ritstjórn. Hún er ekki of löng í sjálfu sér. Köflunum er einmitt raðað í mjög skilmerkilega röð sem tengir stórviðburð í eldgosa-heiminum vel saman við ákveðin tímabil í lífi höfundar. Hins vegar kemur sumt efni aftur af óþörfu. Samverkamaður Haraldar Steven Sparks er kynntur til leiks oftar en einu sinni. Síðan virðist Find and replace fítusinn á einstaka stað hafa gert einhverja vitleysu.

---

Niðurstaða: ELDUR NIÐRI eftir Harald Sigurðsson var fín lesning. Ég gef henni tvær komma fimm stjörnur.

Bók #11 THE SECRET HISTORY

---

Bókin THE SECRET HISTORY er eftir Donnu Tarttt. Ég virðist hafa pantað þessa bók á bókasafninu. Ég man ekkert af hverju eða hvort einhver hafi mælt með þessari bók við mig. Sagan kom út árið 1992 og virðist hafa notið vinsælda. Ég er hissa á að hún hafi ekki verið þýdd á íslensku.

---

Bókin er 503 síður, í handhægu kilju-formi. Kápan er frekar stílhrein en ekki sérlega merkileg. Tilvitnun í gagnrýnanda á forsíðu dregur úr mikilvægi hennar.

---

---

Frásagnarformið er skemmtilegt. Strax í upphafi er maður að nafni Bunny myrtur. "Morðinginn" er hópur manna tengdur sögumanni. Bókin fer svo með okkur aftur í tímann og skýrir frá atburðum sem leiða til þessa atviks.

---

---

Þetta er í sjálfu sér sniðug leið til að vekja áhuga lesandans, en skemmir samt nokkuð fyrir að mínu mati. Það hefði verið miklu meira spennandi að lesa síðurnar um miðja bók án þess að vita nákvæmlega að morðið muni ganga upp.

---

Söguhetjan heitir Richard og kemur frá Kaliforníu. Hann er klár strákur en hefur ekki almennilega komið ár sinni fyrir borð. Hann fór í læknanám fyrir föður sinn en á alls ekki heima þar. Hann ákveður að fara í skóla á norðausturströndinni. Þar kynnist hann hópi 5 nemenda í "klassískum fræðum". Henry, Charles, Camilla, Francis og Bunny.

---

---

Í bókinni eru þau kynnt til leiks með nákvæmum lýsingum. Eins og alltaf er það vonlaus leið til að fá lesandann til að gera greinarmun á persónum. Með eðlilegri framvindu sögunnar verða þessir karakterar þó ljóslifandi.

---

Okkar maður á í fyrstu erfitt með að brjótast inn í hóp fimm-menninganna. Þau virðast frekar snobbuð og rík. Sérstaklega Henry sem er miðpunktur sögunnar. Höfundi tekst að skapa nokkuð sannfærandi skóla-andrúmsloft. Söguhetjan Richard reynir að fóta sig á nýjum stað og gerir ýmis mistök. Maður hefur ekki alltaf mikla samúð, en heldur samt með honum.

---

---

Það er skemmtilega vel gert hvernig höfundi tekst að gera morðið á Bunny sannfærandi og "nauðsynlegt" í augum aðalpersóna. Siðferðislegum spurningum er varpað fram. Krakkarnir sannfæra sig samt um að þetta sé rétt ákvörðun og lesandinn eiginlega líka. Auðvitað kemur samt í ljós að þetta hefur ófyrirséðar afleiðingar.

---

Það er líka mjög vel gert hvernig ýmsum spurningum er ósvarað í lok bókar. Endir er hnýttur á fléttuna en samt veit maður ekki alveg hvað er satt og logið. Söguhetjan og lesandinn fá sínar upplýsingar í gegnum persónuna Henry. Það er hins vegar ómögulegt að vita hvenær og hvort hann sé að ljúga.

---

Niðurstaða: Mér fannst bókin THE SECRET HISTORY góð. Ég gef henni 3,5 stjörnur. Spennandi lesning. Mjög myndrænar lýsingar en samt mjög þétt plott. Það hlýtur að vera gerð bíómynd eftir bókinni fyrr eða síðar. Ég mæli með bókinni fyrir áhugamenn um klassísk fræði og ungt fólk.

Bók #10 ÁSTIR

 

Ég las bókina ÁSTIR eftir Javier Marias á um það bil viku. Bókin kom út í NEON bókaröðinni frá Bjarti. Verkið er 346 síður í þýðingu Sigrúnar Ástríðar Eiríksdóttur. Kápan er skemmtileg. Hún sýnir par í faðmlögum og kossi. Karlmaðurinn er þó með opin augun. Við túlkum það sem svo að hann sé ekki að kyssa af eins mikilli sannfæringu og konan. Auk þess hefur útlínum konunnar verið hliðrað á hátt sem sýnir ákveðna fjarlægð á skemmtilegan hátt. Ég gef kápuhönnun Ragnars Helga Ólafssonar 5 stjörnur.

---

Ég var lengi af stað með þessa bók. Í fyrsta lagi er textinn settur fram á mjög ólesvænan hátt, sbr. mynd að ofan. Það er lítið um greinaskil. Svo er ekkert verið að setja setningar sem einn maður segir við annan innan gæsalappa að óþörfu. Þannig er maður sífellt að ruglast á því hver segir hvað og hvort við séum yfirhöfuð stödd í samtali eða innri hugsunum aðalpersónunnar.

---

Þetta leiðir okkur að öðru atriði. Langar einræður persóna eru gegnumgangandi. Þetta tekst ágætlega sums staðar. Sérstaklega í mikilvægum senum í risi bókarinnar. Snemma í lestrinum á maður þó erfitt að halda einbeitingunni þegar persónur sem maður þekkir ekki eru að tala lengi um hluti sem maður skilur ekki, tengir ekki við og er alveg sama um. Ég hef ekki lesið neitt annað eftir Javier Marias. Kannski er þetta hans aðalsmerki, en gerði það þó að verkum að ég var frímerki frá því að gefast upp á bókinni þegar ég var hálfnaður.

---

Bókin fjallar um konu sem starfar á bókaforlagi. Á hverjum morgni fer hún á kaffihús og nýtur þess að fylgjast með pari að fá sér morgunmat þar og ganga í gegnum morgunverkin. Síðan hætta þau að koma, maðurinn reynist hafa verið myrtur. Í Kjölfarið fer af stað atburðarrás þar sem okkar kona kynnist ekkjunni og tekur upp samband við besta vin hins látna.

---

Allt þetta gerist snemma sögu. Lengi vel virðist bókin svo ekki fjalla um neitt annað. Við lesum langar heimspekilegar hugleiðingar um eðli ástarinnar, vináttunnar og hvort dauðinn sé endanlegur. Þetta er góður prósi, en ekki mikill síðuflettir. Um miðja bók gerist síðan eitthvað nýtt og spennandi. Þá tekur bókin við sér. Endirinn er mjög flottur.

---

Niðurstaða: ÁSTIR er lengi í gang en býr yfir flottum texta sem fær mann til að hugsa. Ágæt flétta og góðar pælingar um mannlegan breyskleika. Ég gef henni tvær og hálfa stjörnu af fimm mögulegum.

---

Bók #9: Lífið framundan

Bókin LÍFIÐ FRAMUNDAN er eftir franska rithöfundinn Romain Gary. Í góðum eftirmála bókarinnar, rituðum af þýðandanum Guðrúnu Finnbogadóttur, kemur fram að hann skrifaði bókina undir dulnefninu Émile Ajar.

---

Það skal viðurkennt að ég hafði aldrei fyrr heyrt Romains Garys getið. Móðir mín laumaði bókinni að mér með þeim orðum að þetta væri "lítill gullmoli". Það eykur vægi bókarinnar hve stutt hún er, 192 síður með eftirmála. Engu að síður var ég nákvæmlega viku að lesa hana. Það skýrist af því að bókin greip mig aldrei alveg.

---

Söguhetja bókarinnar er Mómó litli. Hann er 10 ára, eða kannski 14. Mómó er munaðarleysingi sem er alinn upp af Rósu gömlu. Hún er sjálf fyrrum gleðikona, sem hefur atvinnu sína af því að passa og ala upp börn portkvenna sem þurfa að koma afkvæmum sínum fyrir í fóstri. Mómó er sem sagt slíkur einstaklingur. Frá byrjun er samt gefið í skyn að Mómó sé sérstakur.

---

Bókin fjallar sem sagt um lífsbaráttu Mómós, Rósu, hinna barnanna á heimilinu og hinna ýmsu furðufugla sem finna má í vandræðahverfum Parísarborgar á áttunda áratugnum. Það er vissulega fyndið að lesa sumar lýsingarnar, eins og af fyrrum atvinnuboxaranum, transgender konunni Lólu. Maður ímyndar sér að þessar lýsingar hafi verið eldfimari þegar bókin kom út, en hvað veit ég.

---

Það er vissulega átakanlegt að lesa um þá erfiðu hluti sem ungur drengur þarf að takast á við. Samkvæmt eftirmálanum má skilja það sem svo að bókin sé að hluta til sjálfsævisöguleg. Einhvern veginn fannst mér samt erfitt að tengja við Mómó. Ég datt ekki inn í bókina. Prósinn er fallegur, en nær einhvern veginn ekki að draga mann áfram í lestrinum. Mér fannst fléttan í bókinni ekki nógu sniðug. Maður býr sig undir að Mómó sé í raun sonur forsætisráðherrans eða eitthvað álíka, en það er ekkert svoleiðis í spilunum.

---

Í fyrri umfjöllunum hefur hugmyndin um "girnilega bók" verið nefnd. Kápan á þessu verki er það versta sem sést hefur lengi. Hræðileg skjámynd úr kvikmynd eftir bókinni, umlukið einhvers konar grárri slikju sem á mögulega að tákna niðurnídda hverfið sem Mómó býr í. Titllinn er síðan negldur inn í einhvern neon-bláan ramma. Agalega vont.

---

Niðurstaða: Ég gef bókinni LÍFIÐ FRAMUNDAN tvær stjörnur af fimm mögulegum. Hún fær prik fyrir að vera stutt og koma sér að efninu, en samt er einhvern veginn ekki nógu mikið kjöt á beinunum.

Bók #8 The Marriage Plot

 

Ein leiðin til að meta gæði bókar er að skoða hversu langan tíma lestur hennar tók. Góðar bækur les maður hratt. Þessi aðferð er ekki algild. Sumar lélegar bækur les maður mjög hratt, eins og til að losna við þær. Öðrum góðum bókum smjattar maður á og er lengi að lesa.

---

Reglan gildir þó fullkomnlega um bókina The Marriage Plot eftir Jeffrey Eugenides. Ég tók þessa bók fyrir rælni á bókasafninu fyrir nokkrum vikum. Amazon hafði áður reynt að selja mér hana á kyndilinn, svo ég lét slag standa.

---

Grunn-premis bókarinnar er gefið í titlinum. Aðalpersónan heitir Madeleine og er bókaormur sem les enskar bókmenntir við Brown háskóla. Hún er falleg, kemur af efnuðu fólki og veit ekki hvað hún vill gera við líf sitt. Þetta kemur fram á fyrstu opnu bókarinnar. En samt fer fyrsti fjórðungur textans í persónusköpun fyrir hana. Sá texti bætir nákvæmlega engu við, en drepur lesandann úr leiðindum þar sem hann neiðist til að fylgjast með ævintýrum Madeleine í kúrsinum Táknfræði 211..

---

Einn kennarana hefur þá kenningu að skáldsagan sem listform hafi náð hápunkti sínum með Jane Austen á 19.öld. Með tilkomu "skilnaðar" hættir það að meika sens að láta skáldsögu enda með brúðkaupi, því hvað gerist næst? Við vitum ekki hvort Emma skilur við Mr. Knightley.

---

Óhjákvæmilega fjallar þá skáldsagan The Marriage Plot um nákvæmlega þetta. Madeleine er unga blómarósin. Vonbiðlarnir eru tveir, Leonard og Mitchell. Leonard er eldklár og myndarlegur töffari sem tyggir skro. Mitchell er "góði gaurinn". Alltaf indæll og kurteis við Madeleine, enda lítur hún bara á hann sem vin.

---

Madeleine og Leonard verða hamingjusamt par. En Adam er ekki lengi í paradís því Leonard þjáist af hræðilegum sjúkdómi.. GEÐHVARFASÝKI. Hvernig taka þau á þessu vandamáli? Þolir sambandið þennan fleyg? Þessum spurningum er svarað á næstu 250 síðum. Og já, gleymum ekki 100 síðum af Mitchell að ferðast á Indlandi að finna sjálfan sig og vinna sem sjálfboðaliði fyrir Móður Teresu og zzzzzzzzzzzzzzzz......

---

Ég held ég hafi verið tvær vikur að lesa þessa bók. Ég sýndi mikla staðfestu að henda henni ekki í ruslið. Til að fyllstu sanngirni sé gætt þá er seinni hlutinn öllu skárri en sá fyrri. Vondur samt. Ég uppgötvaði bara við vinnslu þessa pistils að höfundur skrifaði einnig bókina The Virgin Suicides. Þá bók las ég fyrir nokkrum árum og þurfti þrjár atlögur til. Samt er hún miklu styttri. Höfuðverk Jeffrey Eugenides er víst MIDDLESEX. Ég segi pass.

---

Niðurstaða: Bókin The Marriage Plot er ógurlega langdregin skáldsaga um fólk sem manni er sama um að gera leiðinlega hluti. Ég gef henni hálfa stjörnu.

Bók #7 ILMURINN

Ég las bókina ILMURINN - Saga af morðingja, á sléttri viku. Slík bók er eftir Patrick Süskind. Hún er 180 síður í útgáfu Forlagsins frá 1987. Línubilið er einfalt sem dregur mjög úr læsileika textans. Kristján Árnason þýddi.

---

Kápa bókarinnar sýnir Nymphe sofandi. Ég tók kápuna af á meðan lestri stóð.

---

Það hafa ótrúlega margir sem ég þekki lesið þessa bók og mælt með henni. Allir hugsandi menn fengu greinilega ILMINN í jólagjöf 1987. Sjálfur kynntist ég þó ekki þessu verki fyrr en árið 2006 þegar ég sá samnefnda mynd í bíói. Mér fannst myndin góð, flott og óvenjuleg. Mjög litrík og eftirminnileg. Leiksigur hjá Ben Whishaw sem alltof fáir kunna að nefna.

---

Ég las þessa bók sem sagt að áeggjan ýmissa sem töldu bókina meistaraverk. Ég var því frekar hissa á því að bókin er alveg eins og kvikmyndin, sérstaklega framan af. Réttara sagt, þá finnst mér myndin fylgja bókinni mjög vel. Sem dæmi er það algjört aukaatriði í sögunni þegar hús eitt sem stendur á brú í París hrynur. Þetta atriði skilar sér þó í myndina og er mjög flott þar. Sjá atriði hér.

---

Í bókinni segir um þetta mál:

Með þessar ljúfu hugsanir í sínum gamla heimska haus, sem hann lagði á koddann léttari í lundu - en undir honum fann hann notalega fyrir þrýstingi formúlukversins - sofnaði meistari Baldini og átti ekki eftir að vakna aftur í þessu lífi.

Um nóttina varð nefnilega smáslys, sem gaf, eftir tilhlýðilega töf, tilefni til þess, að öll hús á öllum brúm Parísarborgar væru smám saman rifin að skipan konungsins: af ókunnum orsökum hrundi Pond-au-Change, vestan megin milli þriðja og fjórða brúarstólpans. Tvö hús hrundu í fljótið, svo gjörsamlega og svo skyndilega, að engum íbúanna var bjargað.

---

-Ljúffeng kommusetning þarna.

---

Bókin fjallar um Jean-Baptiste Grenouille sem er munaðarleysingi í París á 18.öld. Hann reynist ungur hafa næmt þefskyn þó ekki sé líkamslykt af honum sjálfum. Hann fer í "læri" hjá útbrunna ilmvatnsmeistaranum Baldini og kemur honum aftur á kortið í ilmvatnsheiminum með snilligáfu sinni.

---

Lesandinn fræðist þannig óhjákvæmilega um ilmvötn, eðli þeirra og framleiðslu. Við lærum líka um franskt stéttarskipulag í París á 18.öld. Textinn er allur mjög myndrænn (og þefrænn!) og alls ekki mikið um samtöl.

---

Eins og titill bókarinnar ber með sér er aðalpersónan þó enginn kórdrengur. Hann vill fanga ilm af öðrum mannverum. Í þessu samhengi fær bókin mikinn ævintýrablæ. Í sögunni eru menn sem sagt ekki skilgreindir út frá útliti sínu eða gáfum. Öllu máli skiptir hvernig lykt er af þeim. Karisma einstaklings er eingöngu skilgreind út frá lykt hans.

---

Aðalpersónan er þannig í ákveðinni tilvistarkreppu þar sem hún hefur alls ekki þennan grundvallareiginleika mannskepnunar. Út frá þeirri staðreynd miðast síðan öll framvinda sögunnar.

---

Í bókinni dvelst Grenouille í 7 ár í helli um miðja sögu og fer þannig í sjálfskipaða útlegð frá samfélagi mannanna. Þessi hluti tekur merkilega mikið pláss í bókinni en skilar sér ekki á sama hátt í myndinni (að mig minnir), eðlilega. Hér er um hefðbundið bókmennafræðilegt stílbragð að ræða. Sjö mögur ár. Sá einfaldi verkfræðingur sem þetta ritar skilur þó ekki nákvæmlega tilganginn með þessu.

---

Niðurstaða: Ilmurinn er mjög flott bók. Ég verð þó að segja að kvikmyndin nær bókinni mjög vel. Þeir sem hafa séð hana bæta ekki miklu við með lestri bókarinnar. Það er þó athyglisvert að allir sem ég þekki sem lásu bókina fyrst og sáu svo myndina fannst hún ekki nógu góð. Ég veit ekki hvað veldur þessu.

---

Ég gef ILMINUM 3,5 stjörnur. Ég mæli með bókinni við alla (þá sem ekki hafa séð myndina). Ég ímynda mér að hún sé til í bílförmum á bókasöfnum landsins.

Neon bækur

Ég er í bókaklúbbnum NEON. Í prinsippinu finnst mér bókaklúbbur vond hugmynd og sé fyrir mér agalega doðranta sem hrúgast ólesnir upp heima hjá manni. Neon bækurnar eru ekki svona. Í fyrsta lagi koma ekkert voðalega margar bækur á ári. Svo eru bækurnar yfirleitt frekar nettar. Eftir nokkur ár hefur ekki einu sinni tekist að fylla eina hillu. Þarna laumar doðranturinn HEIMANFYLGJA sér reyndar inn á myndina.

Í vikunni barst með pósti nýjasta bókin. Hún heitir ÁSTIR og er eftir Javier Marias sem ég kann engin deili á. Þetta er það skemmtilega við klúbbinn. Í hendurnar koma bækur sem maður hefði aldrei annars lesið.

Margar af síðustu bókum hafa verið stórgóðar. Í fyrra kom út bókin Að endingu eftir Julian Barnes. Bók ársins að mínu mati.  Þá kom einnig út Hin ótrúlega pílagrímsganga Harolds Fry sem var fín. Mér fannst bókin PRÝÐISLANDIÐ svona lala en bók sem heitir ALLT ER ÁST alveg vonlaus. Reyndi tvisvar að byrja á henni en gat ekki annað en sofnað yfir lestrinum.

Taumhald á skepnum eftir Magnus Mills kom út í þessum flokki og er ein af bestu bókum í heimi.

Einu sinni voru bækurnar með neon lituðum kiljum. Ég sakna þeirra.